[27/12/2025]

Η εκπαιδευτική πολιτική στη χώρα μας ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια ασκείται κυρίως με όρους επικοινωνίας και όχι ουσίας. Πολλά τα σχετικά παραδείγματα, θα παραμείνουμε σε δύο χαρακτηριστικά που επικυρώνουν την παραπάνω διαπίστωση: το λεγόμενο πολλαπλό βιβλίο και την επαναφορά της πρότασης για Εθνικό Απολυτήριο.

Καταρχάς, οι ευρύτερες τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις και η συνθετότητα της γνώσης απαιτούν ένα ποικίλο και πολύπλευρο διδακτικό υλικό στο σχολείο, που υπερβαίνει τα όρια και τις δυνατότητες του παραδοσιακού σχολικού εγχειριδίου. Επίσης, προϋποθέτει μια πολυπρισματικότητα προσεγγίσεων, η οποία θα εκπηγάζει από ανοιχτά προγράμματα σπουδών. Αντί αυτού τι διαπιστώναμε (Νέα Παιδεία, τεύχος 186) μελετώντας τα εδώ και πέντε χρόνια εκπονηθέντα και διαρκώς «εφαρμοζόμενα» προγράμματα σπουδών;

1. «Στα περισσότερα προγράμματα σπουδών τα περιεχόμενα της διδασκαλίας εξακολουθούν να αποτελούν τον κύριο πυρήνα τους. Ο ατελείωτος κατάλογος των περιεχομένων (δείτε ενδεικτικά τα προγράμματα σπουδών της Ιστορίας) αποδεικνύει ότι τα κριτήρια επιλογής του (πέραν των εμφανών ιδεολογικών αγκυλώσεων) δεν είναι παιδαγωγικά αλλά αποτέλεσμα μιας γνωσιολαγνείας και ενός γνωσιο-διαστροφικού άγχους να εμπεριέχονται στα Προγράμματα και οι πλέον ασήμαντες λεπτομέρειες. Αυτή η αντιπαιδαγωγική λογική οδηγεί αναπόφευκτα στη συγγραφή δυσβάστακτων (και μάλιστα πολλαπλών) σχολικών εγχειριδίων -με «περιθωριοποιημένη» τη νέα γνώση- με τα οποία επιβάλλεται πάλι στους εκπαιδευτικούς η αντίληψη ότι το περιεχόμενο (η κάλυψη της «ύλης») αποτελεί το άλφα και το ωμέγα της διδασκαλίας»
2. «Παράλληλα, ενώ οι συντάκτες τους διακηρύσσουν την «ανοιχτότητά(!)» τους, τα περισσότερα προγράμματα σπουδών είναι απολύτως κλειστά και λειτουργούν ως νάρθηκες για την εκπαιδευτική διαδικασία. Οργανωμένα με την τυπική δομή των Curriculum «καθ’ έλξιν» προς την απεραντοσύνη των περιεχομένων, αναπτύσσουν μια πληθώρα ετερόκλητων-αντιφατικών στόχων και δραστηριοτήτων με επιστέγασμα ακόμα και τον αυστηρό καθορισμό του χρόνου διδασκαλίας κάθε διδακτικής ενότητας. Πρόκειται για μια «εκρηκτική»-μαξιμαλιστική σύζευξη του στοχοθετικού μοντέλου με το παραδοσιακό μοντέλο των περιεχομένων, η οποία γεννάει την πλήρη αδιαφορία για το « αν, τι και πώς μαθαίνεις». Σ' ένα τέτοιο περιβάλλον το πολυδιαφημιζόμενο πολλαπλό βιβλίο εξελίσσεται αναγκαστικά (ή μάλλον σκόπιμα) σε συγγραφή απόλυτα ομοιόμορφων σχολικών εγχειριδίων χωρίς εναλλακτικές προσεγγίσεις της γνώσης και με την καλλιέργεια της ψευδαίσθησης ότι «για πρώτη φορά το κάθε σχολείο και οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν τα βιβλία».

Μετά τρία χρόνια καθυστερήσεων και δύο χρόνια μετάθεσης του χρόνου ένταξης (2027), θα εγκριθούν κάποια βιβλία (όχι «πολλαπλά» σε όλα τα μαθήματα) με τη λογική και τη μορφή που υπογραμμίσαμε προηγουμένως. Και όλα αυτά βασισμένα σε μια προκήρυξη συγγραφής βιβλίων η οποία αντιμετώπισε εκδότες, επιστημονικές ενώσεις και ανεξάρτητους επιστήμονες -συγγραφείς ως υποχείρια που εργάζονται σε συνθήκες γαλέρας επί δύο και πλέον χρόνια, για να καταστούν χορηγοί του Υπουργείου Παιδείας στη συγγραφή βιβλίων και να αμειφθούν με ψίχουλα στο απροσδιόριστο μέλλον! Σ’ αυτό το πλαίσιο ο εκπαιδευτικός, με ελλείψεις στη βασική κατάρτιση και χωρίς ουσιαστική, ενδοσχολική -στην πράξη και όχι μόνο επί της οθόνης-, επιμόρφωση, καλείται να επιτελέσει ένα διδακτικό έργο και να αξιοποιήσει ένα βιβλίο που, τελικά άλλοι, αποφάσισαν γι’ αυτό. Ο ρόλος του στον σχεδιασμό και την οργάνωση της διδασκαλίας, στην παραγωγή διδακτικού υλικού εκφυλίζεται σε μια τυπική διεκπεραίωση εντολών, κατευθύνσεων και διαγωνισμάτων. Διαιωνίζεται έτσι και με το περιβόητο «πολλαπλό βιβλίο» η δογματική αντίληψη ότι η διδασκαλία είναι, και πρέπει να είναι, ένα πλαίσιο απόλυτα προβλέψιμων και αυστηρά προγραμματισμένων (άρα πολιτικά ελεγχόμενων), βημάτων, τα οποία μπορούν να πραγματοποιηθούν από κάθε καθηγητή-εργαλείο, ο οποίος μεταφέρει «γνώσεις» σε μαθητές-αντικείμενα. Πράγματι, αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο υποβιβάζει μαθητές και εκπαιδευτικούς σε άβουλους αποδέκτες μιας "σκηνοθετημένης διδασκαλίας", κατάσταση η οποία δεν συνάδει με το "πρότυπο του ελεύθερου και αυτόνομου πολίτη" που υπερτονίζουν και περιφέρουν επιδεικτικά και υποκριτικά οι φορείς έγκρισης των προγραμμάτων σπουδών και των «πολλαπλών βιβλίων.»

Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, η πολιτική ηγεσία διαπιστώνοντας την τραγελαφική εξέλιξη του εγχειρήματος για το «πολλαπλό βιβλίο» και γνωρίζοντας τα πολλαπλά προβλήματα που θα προκαλέσει σε επίπεδο Β’ και Γ’ Λυκείου, σε συσχετισμό με τη διαδικασία των πανελληνίων εξετάσεων, επαναφέρει στο προσκήνιο το μακροχρόνιο σύνθημα για τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Απολυτηρίου. Και μάλιστα προτείνει εθνικό διάλογο για ένα θέμα που είναι καθαρά ζήτημα άσκησης εκπαιδευτικής πολιτικής και όπως υποστήριζε ο αείμνηστος Ε. Παπανούτσος: ή έχεις συγκροτημένη πολιτική πρόταση εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και την εφαρμόζεις ή διαφορετικά επικαλείσαι δήθεν την πολιτική συναίνεση με τη συνθηματική πρόταση ότι η εκπαίδευση είναι εθνικό ζήτημα, ενώ στην πράξη έχει αποδειχθεί ότι κάθε άλλο παρά ως εθνικό ζήτημα αντιμετωπίζεται!

Τα πράγματα είναι πολύ απλά. Οποιοσδήποτε επιστημονικός διάλογος θα πρέπει να επικεντρωθεί στη μορφή και το περιεχόμενο του Λυκείου, ώστε να καταστεί ένα σύγχρονο κέντρο παιδείας σε επίπεδο σύγχρονων γνώσεων, δημιουργικής έκφρασης και αξιακής διαμόρφωσης. Αυτό το διαφορετικό σχολείο δεν μπορεί να διαμορφωθεί από του θιασώτες της Τράπεζας Θεμάτων και του γραφικού πλέον «πολλαπλού» βιβλίου ούτε προϋποθέτει διαρκείς εξετάσεις εξόντωσης και αναπαραγωγής μιας τυποποιημένης γνώσης την οποία θα έλθει να επικυρώσει ένα δήθεν «εθνικό απολυτήριο»!

Κώστας Αγγελάκος, διευθυντής της Νέας Παιδείας.

Περιεχόμενα του τεύχους 195-196

Δείτε πληροφορίες για τη συνδρομή του 2025 στη σχετική ιστοσελίδα.

Δεν επιτρέπεται η αναδημοσίευση, ολική, μερική ή περιληπτική αναπαραγωγή, η κατά παράφραση ή διασκευή των κειμένων που περιέχονται στο τεύχος με οποιονδήποτε τρόπο (ηλεκτρονικό, μηχανικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο), χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη.