Ο τίτλος είναι αρκετά χαρακτηριστικός. Η «περιπέτεια των ιδεών» υπονοεί ότι οι ιδέες δεν εξελίσσονται γραμμικά ούτε κυριαρχούν απόλυτα, αλλά δοκιμάζονται μέσα σε συγκρούσεις, περιοδικά, διαψεύσεις και μετατοπίσεις. Με αυτή την έννοια, η Μεταπολίτευση δεν παρουσιάζεται ούτε ως χρυσή εποχή ούτε ως εθνική αποτυχία, αλλά ως ένα ανοιχτό εργαστήριο ιδεών.

Μετά την οικονομική κρίση του 2010, αναπτύχθηκε έντονα μια ερμηνεία που αντιμετώπιζε τη Μεταπολίτευση περίπου ως εποχή υπερβολών, κρατισμού, λαϊκισμού, ιδεολογικής ηγεμονίας της Αριστεράς και πολιτισμικής παρακμής. Σε αυτή τη δημόσια αφήγηση, η «κουλτούρα της Μεταπολίτευσης» συχνά παρουσιάστηκε ως βασική αιτία της κρίσης. Απέναντι σε αυτό, ένα άλλο ρεύμα ιστορικών και μελετητών προσπάθησε να δει τη Μεταπολίτευση πιο σύνθετα, ως περίοδο εκδημοκρατισμού, διεύρυνσης δικαιωμάτων, πολιτισμικής άνθησης αλλά και αντιφάσεων και αδιεξόδων. Το βιβλίο του Καραβίδα εντάσσεται σε αυτή τη δεύτερη κατεύθυνση.

Τι διαφορετικό κανει ο Καραβίδας; Αντί να εστιάζει το ερευνητικό του ενδιαφέρον στην ιστορία των κομμάτων, στις κυβερνήσεις ή στην οικονομία, στρέφεται στη διανοητική και πολιτισμική ιστορία της εποχής. Εξετάζει περιοδικά, κριτικούς, εκδότες, διανοούμενους, λογοτεχνικές αντιπαραθέσεις αλλά και τους τρόπους με τους οποίους συγκροτήθηκε η δημόσια σφαίρα μετά το 1974. Αυτό είναι σημαντικό γιατί δείχνει ότι η Μεταπολίτευση δεν ήταν μόνο κομματικοί μηχανισμοί, συνδικαλισμός ή πελατειακό κράτος αλλά και μια τεράστια προσπάθεια εκδημοκρατισμού της κουλτούρας, αναστοχασμού της ελληνικότητας, επαναπροσδιορισμού της σχέσης Αριστεράς–έθνους–λαού και δημιουργίας νέων μορφών δημόσιου λόγου.

Εδώ φαίνεται έντονα η επιρροή της θεωρίας της δημόσιας σφαίρας του Jürgen Habermas. Ο Καραβίδας αντιμετωπίζει τα περιοδικά και τη λογοτεχνική κριτική όχι ως «δευτερεύοντα» πολιτισμικά φαινόμενα, αλλά ως χώρους όπου παράγονται ιδεολογίες, διαμορφώνονται συλλογικές ταυτότητες και συγκρούονται διαφορετικά οράματα για τη δημοκρατία και τη νεωτερικότητα. Έτσι η Μεταπολίτευση παρουσιάζεται ως μια εποχή έντονης διανοητικής κινητικότητας και όχι απλώς πολιτικής κατανάλωσης.

Ο Κώστας Καραβίδας - διδάσκει νεοελληνική λογοτεχνία στο Τμήμα Φιλολογίας του Παν. Ιωαννίνων ως μέλος Ε.ΔΙ.Π. - ευθυγραμμίζεται με αυτό που πιστεύουμε ότι είναι κατά βάθος η νεοελληνική φιλολογία: μια δημόσια και κοινωνικά χρήσιμη επιστήμη, μια επιστήμη - που όπως ο ίδιος παραδέχεται στον πρόλογο του βιβλίου - "δεν ομφαλοσκοπεί αλλά συνδέεται με τον κόσμο και τις ιδέες".

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το 8ο κεφάλαιο "Η επινόηση της παράδοσης", ίσως για μένα, που το 1979 τελειώνοντας το Γυμνάσιο και προετοιμαζόμενος για τις εξετάσεις εισαγωγής στο Λύκειο, έπρεπε να υποστώ όλο εκείνο τον ορυμαγδό εκδηλώσεων και σχετικών συζητήσεων μιας κεντρικής πολιτικής επιλογής (αχ! ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης) σε μια χρονική συγκυρία στην οποία κυοφορείτο ο "εξευρωπαϊσμός" της χώρας και ο πόλεμος μεταξύ εκσυγχρονισμού και παραδοσιοκρατίας καλά κρατούσε.

Μεταξύ άλλων, ο Καραβίδας μάς θυμίζει τα σχετικά δημοσιεύματα στο περ. Αντί (τχ. 134 και 135). Αντιγράφω:

"Στο επόμενο τεύχος τη σκυτάλη πήρε ο Φραγκιάς. Με εξίσου πρωτότυπο, παιγνιώδη και εξόχως αλληγορικό τρόπο, στο άρθρο με τίτλο «Κάτι για τις ρίζες (Σημειώσεις φυτολογίας)» αναπτύσσει έναν ποιητικά συμβολικό στοχασμό για τη σημασία της ρίζας, σχολιάζοντας έμμεσα το σύνθημα για «επιστροφή στις ρίζες». Χωρίς άμεσες αναφορές στο Έτος Παράδοσης και στα Ανώγεια, γραμμένο σε ψευδο-δοκιμιακό ύφος σαν λήμμα υποτίθεται σε εγκυκλοπαίδεια, επισημαίνει με νόημα ότι οι ρίζες είναι απαραίτητες για ένα φυτό, γι’ αυτό και χρειάζονται πότισμα, σκάψιμο και φροντίδα. Ο μεταβολισμός ωστόσο της ανόργανης ύλης σε οργανική σύνθεση και η καρποφορία είναι μια υπόθεση που απαιτεί φως και αέρα - όπως ακριβώς θα έπρεπε να συμβεί και με τις ρίζες της παράδοσης για να αναζωογονηθούν" (σελ. 390).