[11/6/2026]

Νεοελληνική Γλώσσα Α’ Λυκείου

Παρουσίαση της πρώτης ενότητας «Συζητάμε για τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας»

Το νέο βιβλίο για τη Νεοελληνική Γλώσσα στην Α' Λυκείου  είναι ένα πρωτότυπο σχολικό εγχειρίδιο, ελκυστικό και φιλικό για τον μαθητή, ενώ παράλληλα αποτελεί εύχρηστο και αποτελεσματικό οδηγό για τον εκπαιδευτικό. Ακολουθεί συστηματικά αλλά με δημιουργικό τρόπο  το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών της Γλώσσας (βασικές αρχές, σκοποθεσία, περιεχόμενο, διδακτική πλαισίωση, αξιολόγηση).

Στηρίζεται στις σύγχρονες επιστημονικές και παιδαγωγικές προσεγγίσεις για τη γλωσσική διδασκαλία, όμως πατά σε μια παράδοση πολλών δεκαετιών που ανάγεται στα βιβλία «Έκφραση – Έκθεση» και στο σχετικά πρόσφατο ψηφιακό υλικό για τη γλωσσική διδασκαλία, στην «Πολύτροπη Γλώσσα».

Ακολουθεί το παιδαγωγικό μοντέλο της μαθητοκεντρικής διδασκαλίας και στηρίζεται στις αρχές της Επικοινωνιακής Κειμενοκεντρικής προσέγγισης  και του κριτικού γραμματισμού. Προωθεί μάθηση βιωματική, ενεργητική - ανακαλυπτική, ομαδοσυνεργατική, που αποσκοπεί στη συνολική ανάπτυξη των ψυχοπνευματικών δυνάμεων του εφήβου. Προσφέρει ποικίλα αυθεντικά κείμενα (γραπτά, ηχητικά, εικαστικά, πολυτροπικά, πολυμεσικά), που συνομιλούν μεταξύ τους,  και ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, για να δοθεί η ευκαιρία στους μαθητές να αναπτύξουν δεξιότητες Πολυγραμματισμού, κατανόησης, γλωσσικής ανάλυσης και ερμηνείας,  να ασκηθούν στον επικοινωνιακό αποτελεσματικό λόγο, να καλλιεργήσουν την ικανότητά τους για εποικοδομητικό διάλογο, κριτική σκέψη και δημιουργική έκφραση.

Η πρώτη ενότητα του βιβλίου με τον τίτλο «Συζητάμε για τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας» αρθρώνεται σε δύο υποενότητες, μία με θέμα την εφηβεία και μία δεύτερη με θέμα τις σχέσεις με τους συνομηλίκους, ενώ κάθε υποενότητα χωρίζεται σε κεφάλαια που περιλαμβάνουν δίκτυα κειμένων. Η ενότητα κλείνει με το Δίκτυο κειμένων για εξάσκηση, αποτίμηση / αυτοαξιολόγηση. Οι μαθητές καλούνται, προσεγγίζοντας τα κείμενα της ενότητας, να μοιραστούν βιώματα, συναισθήματα, σκέψεις και προβληματισμούς για αυτά που τους απασχολούν στην περίοδο της εφηβείας,  όπως τις σημαντικές ψυχοσωματικές αλλαγές που τους συμβαίνουν, την αναζήτηση ταυτότητας, την ένταξη σε ομάδες, τις αξίες και το όραμά τους για τον κόσμο, τα κοινωνικά πρότυπα για το φύλο, τη σημασία της φιλίας, του έρωτα και της αγάπης στη ζωή τους. Είναι φανερό ότι η ενότητα έχει κέντρο τον έφηβο μαθητή.

Οι μαθητές αναμένεται να κατακτήσουν, κατά τη διδασκαλία της ενότητας, δεξιότητες Πολυγραμματισμού και κριτικού γραμματισμού που αφορούν κυρίως:

• την επίγνωση της επικοινωνιακής περίστασης στην κατανόηση - ερμηνεία ενός κειμένου και ακολούθως στην παραγωγή λόγου,
• την αναγνώριση των βασικών στοιχείων της περιγραφής και της αφήγησης σε συσχέτιση με τις αντίστοιχες λεξικογραμματικές επιλογές,
• την κριτική προσέγγιση των κειμένων, την αποκωδικοποίηση των θέσεων, της οπτικής και των τρόπων που οι δημιουργοί τους τοποθετούνται,
• την αναγνώριση των κειμένων ως κοινωνικών κατασκευών νοήματος που φέρουν ιδεολογικές παραδοχές και την επίγνωση ότι οι δημιουργοί τους προσεγγίζουν τα θέματα από τη δική τους οπτική με αυτά που λένε ή γράφουν ή και με αυτά που αποσιωπούν,
• την αξιολόγηση των επιχειρημάτων ενός κειμένου, καθώς και την τεκμηριωμένη υποστήριξη μιας άποψης,
• τη νοηματική και γλωσσική προσέγγιση ποικίλων κειμένων, την αναγνωστική ανταπόκριση σε αυτά και περαιτέρω τη δημιουργική έκφραση,
• την αποτελεσματική χρήση του προσχεδιασμένου προφορικού λόγου.

Κάθε κεφάλαιο της ενότητας περιλαμβάνει ποικίλα ομόθεμα κείμενα (γραπτά, ηχητικά, εικαστικά, πολυτροπικά, πολυμεσικά), που συνομιλούν μεταξύ τους, και δραστηριότητες που οργανώνονται σε τρεις διακριτές ομάδες, όπως συμβαίνει και στις υπόλοιπες ενότητες:

α) δραστηριότητες κατανόησης και παραγωγής προφορικού και γραπτού λόγου,

β) δραστηριότητες για τα δομικά και τα γλωσσικά χαρακτηριστικά του κειμένου, 

γ) δραστηριότητες αναγνωστικής ανταπόκρισης και δημιουργικής έκφρασης.

Για παράδειγμα το κεφάλαιο «Οι φιλίες μας» περιλαμβάνει για αφόρμηση ένα πολυτροπικό κείμενο, μία γελοιογραφία του Αρκά, και για μελέτη ένα φιλοσοφικό κείμενο, απόσπασμα από το βιβλίο «Πίνοντας καφέ με τον Αριστοτέλη», ενώ παράλληλα παραπέμπει σε διάφορα ψηφιακά αντικείμενα, όπως σε απόσπασμα από το λογοτεχνικό κείμενο «Η υπέροχη φίλη μου», στο θεατρικό εργαστήριο «Ο Μικρός Πρίγκιπας»,  στο τραγούδι «Εγώ κι εσύ μαζί» και σε μαθητικό πόντκαστ για τη φιλία. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποια παραδείγματα από τις προτεινόμενες δραστηριότητες:

Για την κατανόηση του κειμένου:

• Ποια τρία είδη φιλίας διακρίνει ο Αριστοτέλης; Μπορείτε να φέρετε παραδείγματα και για τις τρεις περιπτώσεις;

Για τα δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά του κειμένου:

• Να παρακολουθήσετε πώς ξεκινάει ο ορισμός της φιλίας και πώς αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από τις ερωτήσεις του δημοσιογράφου και τις απαντήσεις του Αριστοτέλη.

Για την αναγνωστική ανταπόκριση και δημιουργική έκφραση:

• α) Να φέρετε στο μυαλό σας τον φίλο σας. Ποια κομμάτια του εαυτού σας «βλέπετε» σ΄αυτόν τον καθρέφτη; Να καταγράψετε τις παρατηρήσεις και τις σκέψεις σας σε ένα σύντομο κείμενο και να το μοιραστείτε σε ομάδες. β) Να συζητήσετε στην ολομέλεια την άποψη του Αριστοτέλη ότι η φιλία συνδέεται με την αυτογνωσία.
• Είναι οι «φίλοι» μέσω των κοινωνικών δικτύων πραγματικοί φίλοι; Τι εκπλήξεις μπορεί να παρουσιάσει μια τέτοια φιλία; Να καταθέσετε τις απόψεις σας τεκμηριωμένα σε ένα συνεργατικό κείμενο.

Με την παραπάνω διδακτική διαδικασία, και πάντα με βάση το κείμενο, απορρέουν τα «Μαθαίνω» στα οποία συνοψίζονται, με εύληπτο τρόπο, βασικά στοιχεία θεωρίας, κυρίως λεξικογραμματικά και κειμενικά σχήματα, π.χ. στο συγκεκριμένο κεφάλαιο το «Μαθαίνω» αφορά το κειμενικό σχήμα του Ορισμού, σε αντιστοιχία με το «Εγχειρίδιο Νεοελληνικής Γλώσσας Α' - Β'- Γ' Γενικού Λυκείου».

Όσον αφορά τα ψηφιακά αντικείμενα, υπογραμμίζεται ότι δεν έχουν απλώς επικουρικό ρόλο, αλλά είναι οργανικά συνδεδεμένα με το έντυπο υλικό, όπως φαίνεται και από το παράδειγμα στο κεφάλαιο «Οι φιλίες μας». Επαφίεται στη δημιουργική πρωτοβουλία του εκπαιδευτικού να κάνει τις επιλογές του και να οργανώσει το υλικό της διδασκαλίας του ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις δυνατότητες των μαθητών του.

Να τονιστεί ότι η πρώτη ενότητα δίνει έμφαση στη συγκινησιακή λειτουργία και χρήση της γλώσσας και στην καλλιέργεια του εκφραστικού λόγου.  Αξιοποιεί ποικιλοτρόπως τις τέχνες (λογοτεχνία, θέατρο, κινηματογράφος, μουσική, εικαστικά κ.ά.) ως εργαλεία για την παραγωγή βιωματικού λόγου, με την παραδοχή ότι η αισθητική εμπειρία είναι ολιστική και συμβάλλει σημαντικά στην καλλιέργεια του κριτικού στοχασμού και γενικότερα στην ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή. Συγκεκριμένα, η ενότητα περιλαμβάνει τόσο στο έντυπο όσο και στο ψηφιακό υλικό αποσπάσματα από επιλεγμένα εφηβικά μυθιστορήματα που φωτίζουν με τον συγκινησιακό λόγο της τέχνης τη δύσκολη μετάβαση από την παιδικότητα στην εφηβεία («Ντέμιαν» του Έσσε), την επαναστατικότητα του εφήβου («Αργώ» του Θεοτοκά), τη δύναμη της φιλίας («Η υπέροχη φίλη μου» της Φερράντε), τη σαγήνη του έρωτα («Χορεύουν οι ελέφαντες» της Νικολαϊδου και «Να με αντέχεις» της Μητσιάλη), την ανάγκη του εφήβου να ανήκει κάπου («Κάπου να ανήκεις» του Μανδηλαρά) κ.ά.

Η επαφή με τα λογοτεχνικά αποσπάσματα δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να διακρίνουν βασικά στοιχεία της περιγραφής και της αφήγησης, ενώ παράλληλα λειτουργεί σαν καθρέφτης μέσα στον οποίο οι έφηβοι αναγνωρίζουν κομμάτια του εαυτού τους και παρακινούνται να μιλήσουν και να γράψουν για αυτά. Για παράδειγμα:

-Να γράψετε σε ζευγάρια, με βάση τα βιώματά σας, μια αφήγηση που περιλαμβάνει τον διάλογο δύο εφήβων με θέμα την ανάγκη τους να αντιδράσουν σε αυτά που τους ενοχλούν στη ζωή τους. Σκεφτείτε: Τι ενοχλεί τον καθένα; Πώς αντιδρά; Τι θα ήθελε να κάνει με τη ζωή του; 

-Δοκιμάστε να αφηγηθείτε και σεις, σε γ’ ρηματικό πρόσωπο, μια σύντομη σκηνή στην οποία δύο έφηβοι είναι ερωτευμένοι, αλλά δεν εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Σκεφτείτε ποιοι είναι, γιατί κρύβουν αυτά που αισθάνονται και πώς συμπεριφέρονται.

Τα λογοτεχνικά αποσπάσματα συνομιλούν με άλλα μη λογοτεχνικά με παρόμοια θεματική, π.χ. η περιγραφή της ψυχικής κατάστασης ενός νέου που μεταβαίνει από την παιδική ηλικία στην εφηβεία στο μυθιστόρημα  «Ντέμιαν» του Έσσε συνομιλεί με ανάλογη περιγραφή, σε  εκλαϊκευμένο επιστημονικό λόγο, από συνέντευξη της ψυχολόγου Ελεάνας Παπαγεωργίου. Οι μαθητές καλούνται, ανάμεσα σε άλλα, να ανιχνεύσουν τα κοινά σημεία και τις διαφορές, λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά είδη λόγου στα οποία ανήκουν τα κείμενα καθώς και τη διαφορετική επικοινωνιακή περίσταση.

Στα εικαστικά αφιερώνεται το κεφάλαιο «Η εικόνα μας στην τέχνη» που δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να προσεγγίσουν δημιουργικά απεικονίσεις  διαφόρων εφήβων σε αφίσα, σε γκράφιτι καθώς και σε πίνακα ζωγραφικής, να παραγάγουν λόγο βιωματικό και παράλληλα να αναπτύξουν δεξιότητες οπτικού γραμματισμού. Συγκεκριμένα δίνεται ο πίνακας «Το ψάθινο καπέλο» του Νίκου Λύτρα και η περιγραφή/ανάλυση του έργου από το κείμενο τεκμηρίωσης της Εθνικής Πινακοθήκης. Οι μαθητές,  με δραστηριότητες που βασίζονται στο μοντέλο Πέρκινς,  παρατηρούν τον πίνακα,  ανακαλούν προσωπικές εμπειρίες, εμπλέκονται νοητικά και συναισθηματικά και κτίζουν το νόημα που έχει γι΄αυτούς το καλλιτεχνικό έργο. Παράλληλα, εξετάζοντας το κείμενο τεκμηρίωσης αντλούν σημαντικές πληροφορίες για το έργο και εντοπίζουν τα γλωσσικά και δομικά χαρακτηριστικά της περιγραφής/ανάλυσης. Μέσα από αυτή τη βιωματική διαδικασία οι μαθητές, πλούσιοι σε σκέψεις και συναισθήματα, προχωρούν στην παραγωγή  κειμένων δημιουργικής έκφρασης, π.χ. στη γραφή ενός υποθετικού διαλόγου με το κορίτσι που απεικονίζεται στον πίνακα, στην περιγραφή ενός πίνακα που τους συγκινεί, κ.ά. Στο ίδιο κεφάλαιο προτείνεται η αξιοποίηση ψηφιακού υλικού σχετικού με το θέμα, όπως η προσέγγιση, με βάση το μοντέλο Πέρκινς, του πίνακα «Ο Μάης» του Γιάννη Τσαρούχη και του χάλκινου αγάλματος «Το παιδί του Μαραθώνα» που εκτίθεται στο  Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Στο ψηφιακό υλικό περιλαμβάνονται και δύο προτάσεις για ερευνητική εργασία. Η μία με θέμα «Η εικόνα των εφήβων στην τέχνη» καλεί τους μαθητές να συγκεντρώσουν φωτογραφίες από εικαστικά έργα διαφόρων εποχών που απεικονίζουν εφήβους και να εντοπίσουν ομοιότητες και διαφορές  ανάλογα με την εποχή και τον καλλιτέχνη. Η δεύτερη εστιάζει στη ζωή και στο έργο του Νίκου Λύτρα, προκειμένου οι μαθητές να έρθουν σε επαφή και με άλλα έργα του ζωγράφου και να εκτιμήσουν τη συμβολή του στην ανανέωση της ελληνικής ζωγραφικής τις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα. 

Η μουσική και τα τραγούδια ως πολυτροπικά/πολυμεσικά κείμενα αξιοποιούνται σε ολόκληρη την πρώτη ενότητα, λειτουργικά ενταγμένα στα επιμέρους κεφάλαια, καθώς θεωρούμε ότι η βιωματική εμπειρία της επαφής των εφήβων με τη μουσική και τα τραγούδια είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και για την παραγωγή βιωματικού και κριτικού λόγου. Για παράδειγμα, στο κεφάλαιο «Θέλουμε έναν καλύτερο κόσμο!» δίνεται στα ΨΜΑ το τραγούδι των Doors «When the music’s over», το οποίο συνδέεται λειτουργικά με τα κείμενα που αναφέρονται στην επαναστατικότητα και στις διεκδικήσεις των νέων. Οι δραστηριότητες που συνοδεύουν το τραγούδι έχουν στόχο: α) να διερευνήσουν οι  μαθητές  πώς και γιατί παράγεται το μήνυμα - και όχι απλώς να το αναγνωρίσουν ή να το αναπαραγάγουν και β) να δημιουργήσουν ένα ανάλογο μήνυμα με βάση τα δικά τους βιώματα.

Στο κεφάλαιο «Οι παρέες και οι ομάδες μας» δίνεται ως αφόρμηση το τραγούδι του Γιάννη Αγγελάκα «Θέλω να είμαι η μουσική» και οι μαθητές καλούνται να διερευνήσουν τη βιωματική σχέση με τη μουσική, ενώ στη συνέχεια δίνεται μια συνέντευξη του δημιουργού (Γιάννη Αγγελάκα) που αφηγείται πώς αυτή η βιωματική σχέση με τη μουσική αποτέλεσε την κοινή εμπειρία που ένωσε μια παρέα φίλων και καθόρισε την επαγγελματική και κοινωνική πορεία του. Οι δραστηριότητες που συνοδεύουν το κείμενο δίνουν την ευκαιρία στους μαθητές να διερευνήσουν και να συζητήσουν τις δικές τους εμπειρίες, τα ενδιαφέροντά τους  ή άλλους παράγοντες που θεωρούν ότι μπορεί να καθορίσουν τη μελλοντική τους πορεία.

Το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται με την παρακάτω πρόταση για ερευνητική εργασία:

• Εργαστείτε σε ομάδες, ανάλογα με τις μουσικές σας προτιμήσεις, για να οργανώσετε ένα αφιέρωμα στον μουσικό/τραγουδιστή που προτιμάτε. Να συγκεντρώσετε υλικό, αφηγήσεις για τη ζωή και το έργο του, (βιογραφικό και εργογραφικό), κριτικές, φωτογραφίες, ακούσματα, ντοκιμαντέρ, καθώς και τις προσωπικές εμπειρίες σας, και να το παρουσιάσετε με κάποιο λογισμικό παρουσιάσεων.

Δίνεται έτσι η δυνατότητα στους μαθητές, στο πλαίσιο του κριτικού γραμματισμού,  να επεξεργαστούν τα δικά τους μουσικά βιώματα, να διερευνήσουν την κοινωνική περίσταση μέσα στην οποία δημιουργείται η μουσική που αγαπούν και να εξετάσουν τις κοινωνικές συνιστώσες που καθόρισαν έναν μουσικό, τις ιδεολογικές του καταβολές που επηρέασαν το έργο του, την εικόνα του ως κοινωνική κατασκευή και μέσο επικοινωνίας με το κοινό κ.ο.κ.

Στην πρώτη ενότητα δίνεται, επίσης, ιδιαίτερη έμφαση στο θέατρο, με την παραδοχή ότι αποτελεί πολύτιμο εκπαιδευτικό εργαλείο που προωθεί την ανακαλυπτική συνεργατική μάθηση και την παραγωγή βιωματικού λόγου, στοχαστικού και επικοινωνιακού. Περιλαμβάνονται δραστηριότητες που αξιοποιούν θεατρικές τεχνικές, καθώς και ολοκληρωμένα  θεατρικά εργαστήρια με τη μέθοδο του Εκπαιδευτικού Δράματος, απολύτως ενταγμένα στις επιμέρους θεματικές ενότητες. Για παράδειγμα για την εμβάθυνση του κειμένου [Ο έφηβος-αστακός της Dolto] στο ψηφιακό υλικό, προτείνεται, ανάμεσα σε άλλα, η θεατρική τεχνική Ρόλος στον τοίχο που δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές, σε ρόλο Εφήβου-Αστακού, να αναρωτηθούν πώς «βλέπει» ο Έφηβος-Αστακός τον εαυτό του και πώς τον «βλέπουν» οι άλλοι.

Στο έντυπο υλικό εντάσσεται το θεατρικό εργαστήριο «Κατάδυση στη λίμνη της ομορφιάς» στο οποίο οι μαθητές καλούνται να προβληματιστούν γύρω από το θέμα της ομορφιάς. Παρακολουθώντας την ιστορία μιας έφηβης που την απασχολεί η εμφάνισή της, βιώνουν,  μέσα από ρόλους, τι σημαίνει να είσαι το πρότυπο της ομορφιάς και τι να απέχεις από αυτό, και διερευνούν ερωτήματα όπως: ποιοι παράγοντες συντελούν στη διαμόρφωση των προτύπων ομορφιάς; πώς συνδέεται η ομορφιά με τον εσωτερικό κόσμο; με ποιους τρόπους μπορεί να αναδυθεί η ομορφιά του κάθε ανθρώπου;

Το εργαστήριο ολοκληρώνεται με διάφορες αναστοχαστικές δραστηριότητες με τις οποίες οι μαθητές συνδέουν την ιστορία που βίωσαν στον φανταστικό κόσμο με τη δική τους ζωή. Με τη διαδικασία αυτή που συνδυάζει τη συναισθηματική εμπλοκή με τη νοητική επεξεργασία αναμένεται ότι οι μαθητές μπορούν να  προχωρήσουν σε βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και του κόσμου. Παράλληλα αυτή η διαδικασία τους δίνει τη δυνατότητα να παράγουν λόγο στοχαστικό, εκφράζοντας ελεύθερα σκέψεις και συναισθήματα μέσα από την ασφάλεια του ρόλου, καθώς και λόγο επικοινωνιακό, καθώς υποδύονται ρόλους σε μια συγκεκριμένη επικοινωνιακή περίσταση. Επιπλέον, στον αναστοχασμό  προτείνεται η γραφή ποικίλων κειμένων σχετικών με το θέμα της ομορφιάς, όπως ημερολόγιο, άρθρο, συνέντευξη, αφίσα, γελοιογραφία, κ.ά. καθώς και μια σειρά ερευνητικών εργασιών. Σημειώνεται ότι το εργαστήριο συνοδεύεται από το υποστηρικτικό ψηφιακό υλικό «Θεατρικά εργαστήρια με το Εκπαιδευτικό Δράμα στο μάθημα της Γλώσσας». Στο ψηφιακό υλικό, εξάλλου, περιλαμβάνονται δύο ακόμη θεατρικά εργαστήρια, «Ο  Μικρός Πρίγκιπας»  για το κεφάλαιο «Οι φιλίες μας», και το «Έρωτας-Αγάπη» για το κεφάλαιο «Ο έρωτας και η αγάπη στη ζωή μας».    

Για την αξιοποίηση της κινηματογραφικής τέχνης στο γλωσσικό μάθημα αναφέρουμε δύο παραδείγματα από το ψηφιακό υλικό, την ταινία μικρού μήκους «My brother - ο αδελφός μου» του Θοδωρή Παπαδουλάκη και το ντοκιμαντέρ  «EL SISTEMA - Σώζοντας ζωές» του Γιώργου Αυγερόπουλου. Η ταινία «Ο αδελφός μου», με ήρωα έναν οργισμένο έφηβο, δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της διαδικτυακής καμπάνιας #RespectLife / ΣΕΒΑΣΟΥ με στόχο να  προβληθούν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με κινητικά προβλήματα. Η ταινία εντάσσεται στο κεφάλαιο «Θέλουμε έναν καλύτερο κόσμο» και συνομιλεί με το κείμενο «Ο επαναστατημένος έφηβος». Δεδομένου ότι η ταινία έγινε viral και αφορά άμεσα τους εφήβους, δίνει λαβές για ένα γόνιμο προβληματισμό, στο πλαίσιο του κριτικού γραμματισμού, σχετικά με τους τρόπους που εκφράζουν οι νέοι άνθρωποι τον θυμό τους,  για να διαμαρτυρηθούν για ένα κοινωνικό πρόβλημα. Προτείνονται, λοιπόν, από τη μία πλευρά δραστηριότητες που ζητούν από τους μαθητές να διεισδύσουν στον κόσμο του οργισμένου εφήβου και να κρίνουν τη συμπεριφορά του καθώς και την ταινία. Για παράδειγμα:

• Να φανταστείτε τον εσωτερικό μονόλογο του αδελφού: Ποιες είναι οι σκέψεις και τα συναισθήματα που βιώνει αμέσως μετά το ατύχημα της παράλυτης αδελφής;
• Πώς κρίνετε τον τρόπο που διαχειρίζεται τον θυμό του;
• Ποια είναι η γνώμη σας για την ταινία; Να τεκμηριώσετε την άποψή σας.

Από την άλλη, οι μαθητές καλούνται να συζητήσουν  σε ομάδες πώς θα αντιδρούσαν οι ίδιοι  σε κάποιο ανάλογο περιστατικό. Επιπλέον  ενθαρρύνονται να δημιουργήσουν σε ομάδες μία καμπάνια σχετικά με ένα κοινωνικό πρόβλημα που τους αφορά άμεσα ή έμμεσα επιλέγοντας τη μορφή της εκστρατείας  (αφίσα, βίντεο μικρής διάρκειας, τηλεοπτική ή ραδιοφωνική εκπομπή κ.ά.). Η αξιοποίηση της ταινίας μπορεί να συνδυαστεί με το προτεινόμενο πρότζεκτ «Όταν η επαναστατικότητα των νέων γίνεται ακτιβιστική δράση» στο ίδιο κεφάλαιο.

Το ντοκιμαντέρ «EL SISTEMA - Σώζοντας ζωές. Μια απόπειρα ν’ αλλάξει ο κόσμος μέσω της μουσικής»  αφηγείται την ιστορία του ομότιτλου προγράμματος που έσωσε εκατοντάδες παιδιά από τη φτώχεια και την εγκληματικότητα στη Βενεζουέλα μαθαίνοντάς τους, δωρεάν, κλασική μουσική και κάνοντάς τα μέλη μιας κλασικής συμφωνικής ορχήστρας. Οι μαθητές αποκωδικοποιώντας τις αφηγήσεις και τις προσωπικές μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, τα εντυπωσιακά πλάνα, τη μουσική  και  τους τρόπους της κινηματογραφικής αφήγησης, μπαίνουν στη διαδικασία να συζητήσουν τη στόχευση και την απήχηση ενός τέτοιου προγράμματος, τις κοινωνικές και πολιτικές συνιστώσες που οδήγησαν στην ανάπτυξή του, καθώς και στη δημιουργία του ντοκιμαντέρ. Με στόχο τον κριτικό γραμματισμό  προτείνονται ποικίλες δραστηριότητες ερευνητικές, συνεργατικές, παραγωγής κριτικού λόγου, δημιουργικής έκφρασης και αναστοχασμού. Κεντρικός άξονας προς διερεύνηση: η δύναμη της μουσικής ως εργαλείου βιωματικής μάθησης και παρέμβασης για τον κοινωνικό μετασχηματισμό και την απελευθέρωση του ατόμου.

Ανακεφαλαιώνοντας, με τους παραπάνω μαθησιακούς πόρους που περιλαμβάνει η ενότητα «Συζητάμε για τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας» επιχειρούμε να προσφέρουμε έναν φιλόξενο χώρο μέσα στον οποίο το γλωσσικό μάθημα μπορεί να γίνει ενδιαφέρον, ελκυστικό, αποτελεσματικό και δημιουργικό. Έναν  χώρο όπου οι έφηβοι μαθητές νιώθουν ασφαλείς, συζητούν ελεύθερα για τον εαυτό τους και τις σχέσεις τους, μοιράζονται βιώματα, σκέψεις, συναισθήματα, αναπτύσσουν δεξιότητες Πολυγραμματισμού και κριτικού γραμματισμού, με τη συμπαράσταση του εκπαιδευτικού που συντονίζει, εμπνέει και εμψυχώνει την κοινή προσπάθεια για μάθηση και καλλιέργεια του επικοινωνιακού και του στοχαστικού λόγου.

Άβρα Αυδή, φιλόλογος, συγγραφέας, θεατροπαιδαγωγός

Γιούλη Αλεξίου, φιλόλογος

Πανταζής Μητελούδης, φιλόλογος, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία, University College London (UCL)