[11/6/2026]
Αγαπητοί/ές συνάδελφοι,
Το σχολικό βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα Α’ Γενικού Λυκείου από τις εκδόσεις Πατάκη είναι το αποτέλεσμα μιας εξαιρετικής συνεργασίας φιλολόγων που προερχόμαστε από την Επιστημονική Ένωση «Νέα Παιδεία» και την «Πολύτροπη Γλώσσα». Δουλέψαμε όλοι και όλες παράλληλα, ανταλλάξαμε απόψεις σχετικά με θέματα διδακτικά, παιδαγωγικά και πρακτικά, διαφωνήσαμε κάποιες φορές και κάποιες άλλες ένθερμα υποστηρίξαμε προτάσεις και ιδέες που πιστεύαμε ότι βελτίωναν το όραμα που είχαμε για το βιβλίο. Άλλωστε, ο συντονισμός και η καθοδήγηση από τον καθηγητή του Ιονίου Πανεπιστημίου Κώστα Αγγελάκο, σε συνδυασμό με τις μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές των μελών της συγγραφικής ομάδας και κυρίως με την πολυετή εμπειρία όλων μας ως μάχιμων εκπαιδευτικών, μας έδωσαν την ευκαιρία να κινηθούμε σε ένα επίπεδο παιδαγωγικής, διδακτικής και επιστημονικής ώσμωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρώτη και η δεύτερη ενότητα του βιβλίου (Συζητάμε για τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας & Εμείς και το άμεσο περιβάλλον μας) έχει επίκεντρο τους έφηβους και τις έφηβες. Κάθε υποενότητά τους είναι εμπλουτισμένη με στοιχεία θεωρίας, όπως αυτή προκύπτει μέσα από τα κείμενα. Η αναφορά της γίνεται με τρόπο σύντομο και διδακτικά απλό, ώστε να διευκολύνουμε τον χρόνο και το ύφος της διδασκαλίας. Διευκρινίζουμε εδώ ότι η θεωρία του βιβλίου βρίσκεται σε απόλυτη αντιστοιχία α) με τους όρους που θέτει το Πρόγραμμα Σπουδών και β) με τα αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου «Εγχειρίδιο Νεοελληνικής Γλώσσας Α’-Β’-Γ’ Λυκείου», που αποτελεί επίσης τμήμα της ευρύτερης πρότασής μας για το γλωσσικό μάθημα.
Κάθε υποενότητα εκκινεί με ένα «Κείμενο-αφόρμηση» το οποίο επιλέξαμε με κριτήριο την πρωτοτυπία του, τη συνάφεια με το θέμα της υποενότητας και τον βαθμό ελκυστικότητάς του. Δημιουργήσαμε, στη συνέχεια, Δίκτυα Κειμένων που χαρακτηρίζονται από νοηματική και κυρίως διδακτική συνέχεια και συνέπεια αφού ένας από τους στόχους μας είναι η ανανέωση του μαθήματος και η διευκόλυνση των συναδέλφων στο διδακτικό τους έργο. Ολοκληρώσαμε κάθε υποενότητα με Δραστηριότητες Κατανόησης και παραγωγής προφορικού λόγου, Δραστηριότητες για τα δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά του κειμένου, Δραστηριότητες αναγνωστικής ανταπόκρισης αλλά και Δημιουργικής γραφής.
Πιο συγκεκριμένα, η δεύτερη ενότητα του βιβλίου («Εμείς και το άμεσο περιβάλλον μας») περιλαμβάνει 8 υποενότητες οι οποίες αναφέρονται σε θέματα που προβληματίζουν τα παιδιά ή αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητάς τους. Η σχέση με τους γονείς τους, η επιλογή του επαγγέλματος, η χρήση του διαδικτύου, η σχέση με τους συνομήλικους και τους εκπαιδευτικούς, η σχολική ζωή, το πρόβλημα των εξαρτήσεων και ο αθλητισμός επιλέξαμε να είναι οι πυλώνες αναφοράς μας. Η ενότητα ολοκληρώνεται με ένα «Δίκτυο κειμένων για εξάσκηση, αποτίμηση/αυτοαξιολόγηση», ακριβώς επειδή πιστεύουμε ότι τα παιδιά και οι συνάδελφοι εκπαιδευτικοί είναι χρήσιμο να κάνουν έναν απολογισμό όσων στόχων επιτεύχθηκαν (ή δεν επιτεύχθηκαν) μετά την ολοκλήρωση της ενότητας.
Δομώντας το περιεχόμενο της δεύτερης ενότητας, δεν παραβλέψαμε ποτέ δύο σημαντικά για εμάς θέματα. Πρώτον ότι το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας αποτελεί ίσως την κορωνίδα των μαθημάτων όχι μόνο γιατί καλλιεργεί τον κριτικό γραμματισμό αλλά και επειδή φέρνει τους μαθητές και τις μαθήτριές μας σε επαφή με τον λόγο -την αρτιότερη ανθρώπινη έκφραση-, τον προβληματισμό, την υποστήριξη της προσωπικής θέσης ή ακόμα και την αναθεώρησή της… και τόσα άλλα. Δεύτερον ότι η προσοχή μας πρέπει να είναι πάντα και αδιαμφισβήτητα στραμμένη στα παιδιά, στους πρωταγωνιστές της μαθησιακής διαδικασίας. Η πρόκληση ήταν όλα αυτά να τα συνδυάσουμε με το καινούργιο Πρόγραμμα Σπουδών, επιδίωξη που θέλουμε να πιστεύουμε ότι καταφέραμε σε έναν αρκετά υψηλό βαθμό.
Επιχειρώντας, λοιπόν, εδώ να δώσουμε μια ολοκληρωμένη ταυτότητα της προσπάθειάς μας, μπορούμε να πούμε ότι αξιοποιήσαμε πολλαπλά ερεθίσματα, με κείμενα που προέρχονται από ποικίλους και κυρίως έγκυρους σημειωτικούς πόρους. Θελήσαμε να κινήσουμε το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή της μαθητικής κοινότητας εντάσσοντας στο υλικό έρευνες και ερωτηματολόγια από θεσμικούς φορείς. Αξιοποιήσαμε την αυτενέργεια και τη δημιουργικότητα των παιδιών, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από δικές τους ταινίες μικρού μήκους, αφίσες, σκίτσα, φωτογραφίες. Ενδιαφερθήκαμε ιδιαίτερα να τους «δώσουμε βήμα» για να εκφραστούν, να εκδηλώσουν τη δημιουργικότητά τους μέσα από θεατρικά εργαστήρια, στίχους τραγουδιών και δραστηριότητες δημιουργικής γραφής.
Παράλληλα, δίνουμε τη δυνατότητα στους/στις συναδέλφους εκπαιδευτικούς, κατά το αναγνωστικό στάδιο του μαθήματός τους, να αξιοποιήσουν τις ακροάσεις κειμένων. Πρόκειται για QR που παραπέμπουν σε σπικάζ, σε ανάγνωση δηλαδή του κειμένου από εκφωνητή / εκφωνήτρια, στοιχείο που κάνει την αναγνωστική διαδικασία πιο ενδιαφέρουσα και διευκολύνει μαθητές και μαθήτριες με μαθησιακές ιδιαιτερότητες ή με χαμηλό ενδιαφέρον για το μάθημα. Έχοντας στην προσοχή μας και αυτές τις ομάδες παιδιών, εντάξαμε στο βιβλίο μας δραστηριότητες διαφοροποιημένης διδασκαλίας.
Τα κείμενα του βιβλίου συνοδεύονται από ψηφιακό υλικό που αποτελεί λειτουργικό συμπλήρωμα της έντυπης μορφής. Ο/Η συνάδελφος έχει τη δυνατότητα να πλαισιώσει -ανάλογα με τον διδακτικό στόχο που θέτει, τον διδακτικό χρόνο και το επίπεδο του τμήματος στο οποίο απευθύνεται- τη διδασκαλία του με μονοτροπικά και πολυτροπικά κείμενα που συνοδεύονται από δραστηριότητες, με σταυρόλεξα και εννοιολογικούς πίνακες.
Αγαπητοί και αγαπητές συνάδελφοι,
Με γνώμονες από τη μια πλευρά τη συνειδητοποίηση ότι το γλωσσικό μάθημα έχει ανάγκη από ανανέωση ώστε να ακολουθήσει τα χαρακτηριστικά της εποχής και τις πραγματικές ανάγκες των νέων και από την άλλη την αγάπη μας για την Εκπαίδευση και τα παιδιά, δημιουργήσαμε ένα σχολικό βιβλίο που αποτελεί το πρώτο βήμα μιας ολοκληρωμένης διδακτικής πρότασης. Η συνέχεια θα δοθεί με τα αντίστοιχα βιβλία της ομάδας μας για τη Β’ και Γ’ Λυκείου.
Απευθυνόμαστε σε όλους και όλες εσάς που μοιράζεστε μαζί μας την ίδια επιθυμία να προσφέρουμε ένα σύγχρονο και πολυφωνικό περιεχόμενο στο γλωσσικό μάθημα και να φέρουμε τα παιδιά πιο κοντά στη «γλώσσα» τους, να τα εκπαιδεύσουμε πώς να σκέφτονται και να εκφράζονται ολοκληρωμένα και δημιουργικά. Είναι για όλους και όλες εμάς πολύτιμη η ανατροφοδότηση που θα πάρουμε από τον κύκλο των συναδέλφων μας και την επιζητούμε. Άλλωστε ο στόχος μας είναι κοινός και τα εργαλεία μας για την επίτευξή του ας είναι η επικοινωνία και η διάδραση με όρους παιδαγωγικούς και επιστημονικούς.
Σοφία Παπαλού, φιλόλογος με Μεταπτυχιακές Σπουδές στη Δημιουργική Γραφή, μέλος της συγγραφικής ομάδας
