[11/6/2026]

Η πρώτη επαφή των μαθητών και των μαθητριών με τον λόγο της αυτοβιογραφίας

Διδακτικό σενάριο (1 διδακτική ώρα)

Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα

Τάξη: Α' Λυκείου
Κείμενο αναφοράς: «Στ’ αμπέλια» (οπισθόφυλλο βιβλίου)

Τίτλος σεναρίου: «Συγκίνηση χωρίς νοσταλγία»: Ανακαλύπτοντας τον κόσμο του βιβλίου μέσα από το οπισθόφυλλο

Διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (40–45 λεπτά)

Στόχοι του μαθήματος

Γνωστικοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να μπορούν:

• να αναγνωρίζουν τη λειτουργία του οπισθόφυλλου ενός βιβλίου,
• να εντοπίζουν στοιχεία αυτοβιογραφικού λόγου,
• να διακρίνουν την πρόθεση του συγγραφέα,
• να διατυπώνουν υποθέσεις για τη θεματική ενός έργου.

Γλωσσικοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να:

• καλλιεργήσουν δεξιότητες κατανόησης αυτοβιογραφικού κειμένου,
• αιτιολογούν τις απόψεις τους με τεκμήρια από το κείμενο,
• παράγουν σύντομο ερμηνευτικό λόγο.

Συναισθηματικοί – αξιακοί στόχοι

Οι μαθητές και οι μαθήτριες να:

• προβληματιστούν γύρω από τη μνήμη, την παιδική ηλικία και τη νοσταλγία,
• αναγνωρίσουν τη σημασία των ανθρώπινων σχέσεων στη διαμόρφωση της ταυτότητας.

Διδακτικές μέθοδοι

• Διερευνητική μάθηση
• Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία
• Ερμηνευτική προσέγγιση αυτοβιογραφικού κειμένου
• Καταιγισμός ιδεών

Μέσα – Υλικά

• Φωτοτυπία του οπισθόφυλλου (μέχρι να διανεμηθεί το βιβλίο)
• Πίνακας / διαδραστικός πίνακας
• Φύλλο εργασίας 

Πορεία διδασκαλίας

1. Εισαγωγική δραστηριότητα (2΄)

Ο/Η εκπαιδευτικός δείχνει μόνο το εξώφυλλο και τον τίτλο του βιβλίου Στ' αμπέλια.

Ανιχνευτικές ερωτήσεις

• Σε τι παραπέμπει ο τίτλος;
• Τι είδους βιβλίο φαντάζεστε ότι είναι;
• Ποιες συναισθήματα σας δημιουργεί;

Καταγράφονται λέξεις-κλειδιά στον πίνακα: «χωριό», «παρελθόν», «οικογένεια», «μνήμες», «φύση», «παιδική ηλικία» κ.ά.

2. Ανάγνωση του οπισθόφυλλου (1΄)

Ο/Η εκπαιδευτικός διαβάζει εκφραστικά το απόσπασμα και στη συνέχεια ένας/μία μαθητής/μαθήτρια το ξαναδιαβάζει:

Δεν βρίσκω τίποτε πιο βαρετό από το να ακούς ή να διαβάζεις για τα παιδικά χρόνια κάποιου, πρέπει πράγματι να τον αγαπάς πολύ για να το αντέξεις. Δεν είχα καμιά διάθεση να διηγηθώ εδώ τα δικά μου παιδικά χρόνια, παρά τόσο μόνο όσο χρειαζόταν για να αποτυπωθεί το χνάρι αυτού του αιωνόβιου, χτεσινού μα και οριστικά καταποντισμένου κόσμου. Αυτός ο κόσμος με συγκινεί βαθιά, όχι γιατί είναι ο κόσμος της παιδικής μου ηλικίας -δεν ήταν άλλωστε αποκλειστικά-, αλλά γιατί είναι ο κό­σμος των αγαπημένων μου ανθρώπων, των ανθρώπων που με αγάπησαν και τους αγάπησα πολύ. Τον σκέφτομαι πάντα με συγκίνηση, αλλά δεν τον νοσταλγώ. Υπάρχει συγκίνηση χωρίς νοσταλγία, ίσως μάλιστα να είναι πιο αδρή.

Σταύρος Ζουμπουλάκης (2018). Στ’ αμπέλια. Αθήνα: Πόλις

Πρώτες ερωτήσεις κατανόησης (2΄)

• Τι δηλώνει ο συγγραφέας ότι τον ενδιαφέρει;
• Γιατί λέει ότι δεν θέλει να μιλήσει απλώς για τα παιδικά του χρόνια;
• Πώς χαρακτηρίζει τον κόσμο που περιγράφει;

4. Ομαδοσυνεργατική δραστηριότητα (15΄)

Οι μαθητές/μαθήτριες χωρίζονται σε 3 ομάδες. Σε καθεμία δίνεται διαφορετικό φύλλο εργασίας.
Κάθε ομάδα απαντά σε διαφορετικό άξονα ερωτήσεων.

Ομάδα 1 – Το είδος του βιβλίου

• Από ποια σημεία φαίνεται ότι το βιβλίο έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία;
• Είναι μόνο προσωπική αφήγηση ή και κάτι περισσότερο;

Ομάδα 2 – Η πρόθεση του συγγραφέα

• Τι θέλει να «σώσει» ή να διατηρήσει ο συγγραφέας μέσα από τη γραφή;
• Ποια πρόσωπα φαίνεται να έχουν κεντρική θέση;

Ομάδα 3 – Η θεματική του έργου

• Ποια θέματα πιστεύετε ότι θα συναντήσουμε στο βιβλίο;
• Τι σημαίνει η φράση: «Υπάρχει συγκίνηση χωρίς νοσταλγία»;

Κάθε ομάδα καταγράφει 3–4 βασικά σημεία.

5. Παρουσίαση – Συζήτηση στην ολομέλεια (15΄)

Οι ομάδες παρουσιάζουν τις απαντήσεις τους.

Ο/Η εκπαιδευτικός καθοδηγεί τη συζήτηση ώστε να αναδειχθούν:

• ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας,
• η μνήμη ως τρόπος διάσωσης ενός κόσμου,
• η σημασία των ανθρώπινων σχέσεων,
• η διαφορά ανάμεσα στη συγκίνηση και τη νοσταλγία.

Ενδεικτική σύνθεση

Το βιβλίο φαίνεται να είναι μια προσωπική μαρτυρία που ξεπερνά την ατομική εμπειρία και αποτυπώνει έναν κόσμο που χάνεται. Ο συγγραφέας δεν εξιδανικεύει το παρελθόν αλλά το προσεγγίζει με τρυφερότητα και στοχασμό. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται στους/στις μαθητές/μαθήτριες να ανοίξουν το «Εγχειρίδιο Νεοελληνικής Γλώσσας», σελ. 159 και να συζητήσουν με τον/τη φιλόλογο τον ορισμό της Αυτοβιογραφίας.

6. Δημιουργική δραστηριότητα – Κλείσιμο (5΄)

Οι μαθητές/τριες γράφουν ατομικά:

Επιλογή Α

Μια φράση που τους άγγιξε περισσότερο και γιατί.

Επιλογή Β

Δύο-τρεις προτάσεις με θέμα: «Ένας κόσμος που έχει χαθεί αλλά θυμάμαι με συγκίνηση».

Μερικοί/Μερικές μαθητές/μαθήτριες διαβάζουν τις σκέψεις τους στην τάξη.

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση γίνεται:

• από τη συμμετοχή στη συζήτηση,
• από τις απαντήσεις στο φύλλο εργασίας,
• από τη σύντομη δημιουργική γραφή.

Επέκταση – Διαθεματική σύνδεση

Το μάθημα μπορεί να συνδεθεί με:

• προφορικές μαρτυρίες παλαιότερων γενεών,
• οικογενειακές αφηγήσεις,
• φωτογραφικά τεκμήρια ενός παλιότερου τρόπου ζωής,
• άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Διαθεματική δρατηριότητα για το σπίτι

Παρακολουθήστε προσεκτικά τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στον δημοσιογράφο Δημήτρη Τρίκα, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του. Κρατήστε σημειώσεις για όσα ανέφερε ο ίδιος και στη συνέχεια πληροφορήστε σύντομα την τάξη σας για το περιεχόμενό της. Πιστεύετε πως η επιλογή των πινάκων που συνοδεύουν το βίντεο είναι πετυχημένη; Καταγράψτε στο τετράδιό σας τους καλλιτέχνες και τα έργα τους. Ποιο έργο είναι αυτό που σας εντυπωσίασε περισσότερο και για ποιο λόγο;

Δημήτρης Χριστόπουλος, φιλόλογος-συγγραφέας, μέλος της συγγραφικής ομάδας