[6/7/2026]

Ο πόλεμος ως παιδαγωγία: Συμβάν και λόγος

Αντ. Σμυρναίος, Παιδαγωγική του Πολέμου, εκδόσεις Αρμός

Γράφει ο Νίκος Σιδέρης

Σε πρώτη ανάγνωση, η συνάρτηση «πόλεμος ως παιδαγωγία» φαίνεται κάπως σαν ρητορική αδεία παραδοξολογία. Όμως, όταν έχεις διαβάσει το βιβλίο του Αντώνη Σμυρναίου που αναλύει αυτό το δίπολο, τότε έχεις την αίσθηση ότι το εν λόγω παράδοξο είναι η προφανής πραγματικότητα μιας ακρότατης συνθήκης.

Και μόνο το ότι το έργο του Αντώνη Σμυρναίου κατορθώνει αυτή τη μεταστοιχείωση του λόγου, και μάλιστα δίχως να φαίνεται ότι καταβάλλει ιδιαίτερο ρητορικό ή σοφιστικό κόπο, είναι κατόρθωμα. Του οποίου η έκβαση καθιστά το βιβλίο αυτό ανάγνωσμα πολύτιμο για όλους όσους στοχάζονται την απτή και τη νοητή υπόσταση της ανθρώπινης κατάστασης.

Πιστός στο επιστημολογικό του διάβημα, και στο βιβλίο αυτό ο Αντώνης Σμυρναίος λειτουργεί ως εκχερσωτής του εμπειρικού και διανοητικού πεδίου που βρίσκεται μπροστά μας, αλλά δεν μας είναι πάντα εύκολο να το υποδεχτούμε σε κάποιες εκφάνσεις του και να τις αποδώσουμε με τις κατάλληλες λέξεις. Αντίδραση έως και αντίσταση έναντι της πραγματικότητας, ακόμη και άρνησή της, είναι τυπικοί καθολικά διαθέσιμοι μηχανισμοί στους οποίους προσφεύγει, συνειδητά και ασυνείδητα, το είδος «homo sapiens» όταν οι ψυχονοητικές χωρητικότητες και ικανότητες διεργασίας της εμπειρίας θίγουν ορισμένα προσωπικά ή συλλογικά πλαίσια αναφοράς και, εν τέλει, πάθη και φαντασιώσεις. Το αντίδοτο σε αυτή την έτοιμη ροπή είναι η κατανόηση, της οποίας αρχή είναι πάντοτε η ονομάτων επίσκεψις με διττή έννοια: Να λέγονται τα πράγματα με πρόσφορο όνομα και τρόπο και να ακούμε όσα λένε οι λέξεις για τα πράγματα.

Περιεχόμενα τευχών 197 και 198

Δείτε πληροφορίες για τη συνδρομή του 2026 στη σχετική ιστοσελίδα.

Δεν επιτρέπεται η αναδημοσίευση, ολική, μερική ή περιληπτική αναπαραγωγή, η κατά παράφραση ή διασκευή των κειμένων που περιέχονται στο τεύχος με οποιονδήποτε τρόπο (ηλεκτρονικό, μηχανικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο), χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη.